Kıbrıs'ta drone uçurmak yasak mı? Mülk sahibinin bilmesi gerekenler

Bana en çok sorulan soru bu: "Kıbrıs'ta drone uçurmak yasak mı?" Kısa cevap, yasak değil. Ama serbest de değil. Aradaki fark, mülkü için hava çekimi yaptıracak bir kişinin bilmesi gereken tek şey aslında.

Bu yazıda size madde numarası, ceza tutarı ya da irtifa sınırı vermeyeceğim. Bilerek vermiyorum. Bu tür kurallar hem zamanla değişiyor hem de adanın kuzeyi ile güneyi için ayrı ayrı ele alınıyor. İnternette bulacağınız kesin rakamların önemli bir kısmı eski. Yanlış bir sayıyı doğru gibi aktarmak, size hiç bilgi vermemekten daha zararlı.

Onun yerine size gerçekten işinize yarayacak şeyi anlatacağım: bir operatörle konuşurken hangi soruları soracağınızı. Doğru dört beş soruyu sorabilen bir mülk sahibi, mevzuatı ezberlemiş olmasına gerek kalmadan kendini güvenceye alır. Sorumluluğun büyük kısmı zaten uçuşu yapan kişide olur; sizin işiniz o kişiyi doğru seçmek.

Yasak değil, ama izne tabi

Drone, hukuken oyuncak değil hava aracı muamelesi görüyor. Mantığı da bu yönde: havada, insanların üzerinde ve zaman zaman diğer hava trafiğinin yakınında bir cisim uçuruyorsunuz. Dolayısıyla düzenleme var, olması da doğal.

Pratikte üç ayrı katman söz konusu oluyor. Birincisi kim uçuruyor: pilotun yetkinliği, kaydı ve izni. İkincisi nerede uçuluyor: sahanın kısıtlı bir alana yakın olup olmadığı. Üçüncüsü neden uçuluyor: kişisel bir hobi uçuşu ile para karşılığı yapılan ticari bir çekim aynı kategoride değerlendirilmiyor.

Bu üç katmanın her birinde geçerli olan şartlar zamanla güncelleniyor. Bu yüzden herhangi bir kaynaktan okuduğunuz bilgiyi — bu yazı dâhil — nihai kabul etmeyin. Güncel durumu ilgili sivil havacılık makamından teyit edin ya da bu teyidi işinin parçası olarak üstlenen birini görevlendirin.

Hobi uçuşu ile ticari çekim aynı şey değil

Bu ayrım çoğu insanın kaçırdığı yer. Tatilde denizin üstünde birkaç kare çekmekle, satılık bir villayı ilanda kullanılacak şekilde çekmek farklı işlerdir. İkincisi, görüntü ticari bir amaca hizmet ettiği için genellikle daha ağır şartlara tabidir.

Bunun size doğrudan bir sonucu var. Diyelim ki emlak ilanınız için hava fotoğrafı istiyorsunuz ve tanıdığınız birinin dronu var. Uçurabilir mi? Belki. Ama o çekim ticari amaçla kullanıldığında, uçuşun uygun izinlerle ve sigortayla yapılmış olması beklenir. Bir sorun çıkarsa — bir mala zarar, bir yaralanma, bir şikâyet — sigortasız bir uçuşun faturası hem uçurana hem işi yaptırana dönebilir.

Ben bu yüzden ticari işlerde "arkadaşın dronu" çözümünü hiç önermiyorum. Tasarruf ettiğiniz tutar, taşıdığınız riskin yanında küçük kalıyor.

Cihazın küçük olması da bu değerlendirmeyi değiştirmiyor. "Benimki ufak bir drone, sorun olmaz" cümlesini çok duyuyorum. Bazı yargı bölgelerinde cihazın ağırlığı ve sınıfı gerçekten fark yaratıyor, ama bu farkın nerede başladığı yine güncel düzenlemeye bağlı ve ticari kullanım söz konusu olduğunda cihazın boyutu tek başına belirleyici olmuyor. Küçük bir cihazla yapılan ticari bir çekim, sonuçta hâlâ ticari bir çekim.

Kıbrıs'ta konum gerçek bir kısıt

Bu, adaya özgü ve sahada en sık karşıma çıkan mesele. Kıbrıs coğrafi olarak küçük ve üzerinde hassas sayılan alan sayısı az değil. Genel olarak şu tür yerlerin çevresinde kısıtlama bulunur:

• Havalimanları ve iniş-kalkış koridorları.
• Askerî tesisler ve askerî kullanımdaki bölgeler.
• Limanlar ve bazı kritik altyapı tesisleri.
• Kalabalıklar, açık hava etkinlikleri ve insan yoğunluğunun yüksek olduğu alanlar.
• Bazı resmî binalar ve idari tesisler.

Bu listeyi kesin bir harita gibi okumayın; niteliksel bir çerçeve olarak okuyun. Hangi noktanın kısıtlı olduğu ve kısıtın yarıçapı zamanla değişebilir, ayrıca bölgeden bölgeye farklılık gösterir.

Pratik sonucu şu: sahanızın adresi, işin yapılabilirliğini belirleyen ilk şeydir. Ben bir iş talebi aldığımda ilk yaptığım şey konumu değerlendirmek oluyor. Bazı parsellerde uçuş doğrudan planlanabiliyor. Bazılarında önce izin süreci gerekiyor ve bu zaman alıyor. Nadiren de olsa, o noktada çekim yapmanın uygun olmadığını söylediğim oluyor. Bunu baştan söylemeyi tercih ediyorum, çünkü mal sahibi için en kötü senaryo çekim gününde işin iptal olması.

Adres verin, tarif değil

Bana yazarken parselin tam konumunu paylaşın — harita konumu en iyisi. "Girne'ye yakın" ya da "Lefkoşa çıkışı" gibi tarifler üzerinden konum değerlendirmesi yapamıyorum. Birkaç yüz metre, kısıtlı bir alanın içinde mi dışında mı olduğunuzu değiştirebiliyor.

Neden size kesin bir liste veremiyorum

Bunu soranlara dürüst cevabım şu: kısıtlı alanların kesin sınırlarını bir blog yazısında dondurup sabitlemek yanıltıcı olur. Bu bilgiler güncelleniyor, geçici kısıtlar getirilebiliyor ve bazı durumlar duruma özel değerlendiriliyor. İnternette dolaşan "şu kadar metre uzak olmalı" tarzı kesin ifadelerin bir kısmının kaynağı belirsiz, bir kısmı da başka bir ülkenin kuralı. Ben sahada karar verirken bu tür ikinci el bilgiye değil, o an geçerli olan resmî duruma bakıyorum. Sizin de bakmanız gereken yer orası.

Kuzey ve güney ayrı ayrı değerlendirilir

Adanın kuzeyi ve güneyi için geçerli düzenlemeler aynı değil, ve idari süreçler de ayrı yürüyor. Kuzeyde geçerli bir izin veya kayıt, güneyde otomatik olarak geçerli sayılmaz; tersi de böyledir.

Bu, sınıra yakın bölgelerde çalışırken pratik bir mesele hâline geliyor. Hangi tarafta olduğunuz, hangi makamla muhatap olacağınızı belirliyor. Ben her iki tarafta da ulaşılabilir olmak için iki ayrı hat kullanıyorum: kuzey için +90 533 867 53 27, güney için +357 99 146 384.

Konuyu şöyle özetleyeyim: mülkünüzün hangi tarafta olduğunu söylemeden hiçbir operatörden gerçekçi bir cevap alamazsınız. Bunu ilk mesajınızda belirtin.

Bir operatör tutmadan önce sorulacak sorular

Bu yazının asıl faydası burada. Aşağıdaki soruları soruyorsanız, mevzuatı sizin bilmenize gerek kalmıyor.

Soru	Neden önemli	İyi cevap neye benzer
Ticari uçuş için gerekli lisans ve kaydınız var mı?	Ticari çekim genellikle yetkili bir operatör gerektirir	Belgeyi gösterebilen, geçerlilik tarihini söyleyen net bir cevap
Üçüncü şahıs sorumluluk sigortanız var mı?	Zarar veya yaralanma hâlinde sorumluluğun kimde olduğunu belirler	Poliçenin varlığını ve kapsamını yazılı olarak teyit etmek
Bu konum için izinleri kim alacak?	İzin sorumluluğu belirsiz kalırsa çekim günü iptal olur	"Ben alıyorum, süreç şu kadar sürüyor" gibi sahiplenen bir cevap
Sahanın kısıtlı bir bölgeye yakınlığını kontrol ettiniz mi?	Kıbrıs'ta hassas alanlar yaygın; adres bazlı kontrol şart	Konumu isteyip değerlendirdikten sonra cevap veren operatör
Görüntüler kime ait, nerede saklanıyor?	Mülkünüzün ve komşularınızın görüntüleri söz konusu	Kullanım haklarının ve saklama süresinin yazılı olması
Hava koşulları uygun değilse ne oluyor?	Rüzgâr ve yağış uçuşu engeller; iptal koşulları netleşmeli	Ücretsiz erteleme ve yeni tarih konusunda açık bir politika

Bu soruların hiçbirine "merak etmeyin, hallederiz" cevabı yeterli değildir. Ciddi bir operatör bu soruları duymaya alışkındır ve rahatsız olmaz; ben soranı daha ciddiye alıyorum açıkçası.

Sorumluluğun kimde olduğunu yazılı hâle getirin

Sözlü mutabakat, işler yolunda giderken sorun çıkarmıyor. Sorun çıkınca çıkarıyor. Teklifin veya yazışmanın içinde şu üç cümlenin geçmesi yeterli: izinleri kimin aldığı, sigortanın kimde olduğu, görüntüleri kimin hangi amaçla kullanabileceği. Uzun bir sözleşmeye gerek yok; net bir e-posta bile çok şeyi çözüyor.

Ben teklifi gönderirken bunları zaten yazıyorum. Karşı taraftan yazılı bir şey almakta zorlanıyorsanız, bu kendi başına bir bilgidir.

Uçuş günü: hava ve zamanlama

Mevzuat kadar sık iş bozan bir başka şey var, o da hava. Kıbrıs'ta yaz ortasında sorun genelde rüzgâr ve öğle sıcağının yarattığı türbülans oluyor; kışın ise yağış ve alçak bulut. Rüzgâr belli bir seviyeyi aştığında güvenli ve dengeli görüntü almak mümkün olmuyor, cihaz uçabilse bile.

Bu yüzden çekimleri gün içinde belirli saatlere göre planlıyorum ve gerekirse erteliyorum. Mülk sahiplerine önerim, çekimi ilan yayına girmeden ya da ödeme tarihinden birkaç gün önceye koymak. Aradaki bu tampon, bir günlük ertelemeyi sorun olmaktan çıkarıyor. Uçuş iznine bağlı bir saha ise, izin süreci de takvime eklenmeli; bu, kısıtlı bölgelere yakın parsellerde işin en uzun kalemi olabiliyor.

Görüntülerin kendisi de bir sorumluluk

İzin meselesi sadece uçuşla ilgili değil. Hava fotoğrafı çekerken kaçınılmaz olarak komşu parseller de kadraja giriyor. Bahçeler, havuzlar, teraslar, bazen insanlar.

Benim uyguladığım basit kurallar var. Komşu mülkleri özellikle hedefleyen kadrajlar çekmiyorum. İnsanların bulunduğu alanların üzerinde durup kayıt yapmıyorum. Sizin ilanınızda ya da inşaat dosyanızda kullanılacak görüntülerde başkalarının özel alanı öne çıkıyorsa, teslim öncesinde bunu size söylüyorum ve gerekirse yeniden çekiyorum.

Kişisel veri ve mahremiyet konusundaki yükümlülükler de yine yargı bölgesine göre değişiyor ve zamanla güncelleniyor. Görüntüleri geniş çapta yayınlayacaksanız — büyük bir ilan portalı, reklam kampanyası — bu konuda avukatınıza danışmanızı öneriyorum. Ben size çekim tarafında iyi bir uygulama sunabilirim; hukuki değerlendirme benim alanım değil.

Kendi dronunuzu adaya getirecekseniz

Bunu da sık soruyorlar. Cihazınızı yanınızda getirmek isteyebilirsiniz. Burada iki ayrı konu var: cihazın adaya girişiyle ilgili gümrük ve kayıt tarafı, bir de uçuşun kendisiyle ilgili havacılık tarafı. İkisi farklı süreçler ve ikisinin de güncel şartlarını seyahatinizden önce teyit etmeniz gerekir.

Söyleyebileceğim tek net şey şu: havalimanında bu soruyla ilk kez karşılaşmak istemezsiniz. Gelmeden önce sorun. Kısa bir tatil sırasında birkaç kare için bu süreci göze almak çoğu zaman mantıklı olmuyor; işin ticari bir tarafı varsa zaten yerel bir operatörle çalışmak hem daha hızlı hem daha güvenli.

Ben nasıl çalışıyorum

Her uçuşu kendim yapıyorum. Bir iş geldiğinde sırayla şunlar oluyor: konumu istiyorum, sahanın uçuşa uygunluğunu değerlendiriyorum, gerekiyorsa izin sürecini başlatıyorum, uygun bir hava penceresi seçiyorum ve çekimden sonra 48-72 saat içinde teslim ediyorum.

Uygun olmayan bir durumla karşılaşırsam bunu baştan söylüyorum. Bir işi almamak, yapılamayacak bir işi alıp sizi bekletmekten iyidir. Hizmetlerimizi inceleyebilir, sahanızın konumunu iletişim sayfasından paylaşarak yapılabilirlik konusunda net bir cevap alabilirsiniz.

Son olarak tekrar edeyim, çünkü bu yazının en önemli cümlesi: buradaki hiçbir şey hukuki tavsiye değil ve kurallar değişir. Kesin ve güncel şartlar için ilgili sivil havacılık makamına başvurun ya da bu sorumluluğu üstlenen bir operatörle çalışın.